परासी । पश्चिम नेपालका थारू समुदायले श्रावण शुक्ल पञ्चमी अर्थात् नागपञ्चमीका दिन मनाउने ‘पुतरी बिदाई’ अथवा ‘गुरही पर्व’ मौलिक सांस्कृतिक परम्पराका रूपमा मनाउँदै आएका छन्।
यस पर्वमा थारू समुदायका बालबालिका, युवायुवती तथा परिवारका सदस्यहरू मिलेर कपडाका टुक्राबाट सानो पुतली वा पुतला बनाउने चलन छ। साँझपख तयार पारिएको गुरहीलाई गाउँको चोक वा निश्चित स्थानमा लगेर विशेष विधिबाट बिदाइ गर्ने, प्रतीकात्मक रूपमा पिट्ने तथा कतिपय स्थानमा पानीमा सेलाउने परम्परा रहेको छ।
थारू समुदायमा प्रचलित लोकविश्वासअनुसार गुरहीले रोगव्याधि, दुःख–कष्ट, अशुभता तथा नकारात्मक कुराको प्रतीक बोकेको हुन्छ। त्यसैले गुरहीलाई बिदाइ वा प्रहार गर्दा घर–परिवार र गाउँबाट रोग, दुःख तथा अशुभता पनि टाढा जाने विश्वास गरिन्छ। कतिपय ठाउँमा गुरहीलाई खेतीपाती र वातावरणसँग जोडेर ‘गाइने किरा’को प्रतीकका रूपमा समेत व्याख्या गर्ने गरिएको छ।
गुरहीलाई पिट्ने परम्पराको पनि आफ्नै सांस्कृतिक अर्थ रहेको छ। परम्परागत रूपमा महिलाले बनाएको गुरहीलाई पुरुष तथा केटाहरूले सोंटा वा लट्ठीजस्ता वस्तुले प्रतीकात्मक रूपमा पिट्ने गर्छन्। यसको उद्देश्य कुनै व्यक्ति वा समुदायप्रति हिंसा गर्नु नभई रोग, अवगुण, दुःख र अशुभ कुरालाई हटाउने सांकेतिक अभिव्यक्ति मानिन्छ।
गुरही पर्व दाजु–बहिनीको प्रेम, आत्मीयता र पारिवारिक सम्बन्धसँग समेत जोडिएको पाइन्छ। पर्वका अवसरमा घरमा घुघरी, खुर्मा, बरिया, पुरी, भुटेको मकै तथा चनालगायतका परिकार तयार पार्ने र सामूहिक रूपमा खाने चलनसमेत रहेको छ।
गुरही पर्व र नागपञ्चमी एउटै पर्व भने होइनन्। दुवैको तिथि श्रावण शुक्ल पञ्चमी भए पनि नागपञ्चमीमा नागको पूजा गर्ने परम्परा हुन्छ भने गुरहीमा थारू समुदायको मौलिक सांस्कृतिक मान्यता र प्रतीक जोडिएको हुन्छ। यद्यपि केही थारू समुदायमा नागलाई कुलदेवताका रूपमा सम्मान गर्ने भएकाले यी परम्पराबीच सांस्कृतिक सम्बन्धसमेत देखिन्छ।
यसरी पुतरी बिदाई अर्थात् गुरही पर्व थारू समुदायको प्रकृति, कृषि, स्वास्थ्य, पारिवारिक सम्बन्ध र सामाजिक एकतासँग जोडिएको मौलिक सांस्कृतिक पर्वका रूपमा पुस्तौंदेखि मनाइँदै आएको छ।
