रामग्राम नगरपालिका वडा नम्बर १ निवासी भवानी खरेल जो अटोरिक्सा चलाउनु हुन्छ । उहाँ, आफ्नो जिविकोपार्जनका लागि अन्य पेशा व्यवसाय पनि गर्न सक्नु हुन्थ्यो तर छोराछोरीलाई पढाउने खर्च राम्ररी धान्न सक्ने अवस्था त्यतीखेर मात्र आयो जब उहाँले अटोरिक्सा चलाउन शुरु गर्नुभयो ।
नेपाली चेलीका लागि सहकर्मी रेनुका चौधरीले उहाँसँग कुराकानी गर्नु भएकोछ ।
तपाई एकल महिला, यस क्षेत्रमा ई रेक्सा चलाउनुहुन्छ, यो पेशाको बारेमा के भन्नुहुन्छ ?
मैले महिलाहरु स्वावलम्बी होउन भन्ने ठान्छु । किनभने महिलाहरुले गर्न नमिल्ने काम त यो होईन् । काम गर्दै जादाँ अनुभव गरेकी छु, एकदमै उत्कृष्ट पेशा लाग्छ मलाई ई–रेक्सा संचालन । अरुले कुन दृष्टिकोणले हेर्छन, मलाई थाहा छैन तर मेरो दृष्टिकोणमा यो पेशा नेपालका हरेक दिदिवहिनीले गर्न राम्रो हुन्छ, । महिलाहरु स्वावलम्बी हुन एकदमै जरुरी छ ।
अहिलेको हाम्रो देशको परिस्थिति हेर्दा अगाडि बढेर काम गर्न महिलाहरु डराउनु पर्ने अवस्था छ, तर यो पेशाले आफ्नो लगानी उठ्दैन भन्नुपर्दैन, आफूलाई वाच्न सहज हुन्छ । आफूले लगाएको लगानी उठाएर एकदमै प्रशस्त कमाई नभए पनि आफ्नो जिविकोपार्जन गर्न मज्जाले सकिन्छ ।
तपाईलाई ई रेक्सा चलाउने सोच कसरी आयो ?
मसँग आम्दानीको कुनै पनि श्रोत थिएन, मैले के गर्दा आम्दानीको स्रोत बनाउन सक्छु सोच्दै जाँदा, बुटवल–खैरनी, सुनवलतिर धेरै महिलाहरुले ई–रेक्सा चलाई रहेको देख्दा महिलाले पनि ई–रेक्सा चलाउन सक्दा रहेछन् भन्ने लाग्यो । मैले पनि किन चलाउन नसकुला भन्ने उत्सुक्ता भै राखेको थियो । हामी रिक्सा चढेर बजार जान्छौ, आउँछौ, दैनिक रुपमा ज्याला मजदुरी, मिहिनेत गरे पश्चात पाँचसय ज्याला पाईन्छ । जीवन चलाउन यो पेशा सजिलो देखें । दिदिवहिनीले पुरुष सरह काम गर्न सक्छन म पनि सक्छु भन्ने लाग्यो । हुलाकीको काम र पत्र–पत्रिका वाड्ने कामसँगै परासीे क्षेत्रमा रिक्सा चलाउन सक्छु, भन्ने सोंच आएर यो रिक्सा चालकको पेशा अपनाएकी हुँ ।
तपाईंको पहिलेको अवस्था कस्तो थियो? इ रेक्सा नै किन चलाउनु पर्यो ?
पहिले आर्थिक अवस्था कमजोर थियो, त्यसमाथि म एकल महिला पनि, मैले छोराछोरीलाई शिक्षा दिने समय पनि भएको थियो । मेरो बालबच्चा सानै भएका कारण कुनै पेशामा लगानी गर्न नसक्ने अवस्थामा थिएँ ।
पछि घरपरिवारमा छोराछोरी पढाउने अवस्थाका भए, त्यसैले म अरु उद्यम व्यवसायलाई नहेरेर ई रेक्सा तिर लागें ।
यो उद्यमबाट तपाई कतिको सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?
मान्छेको जिन्दगीमा पूर्णरुपले सन्तुष्टि पाउन कठिन छ, अहिलेको अवस्थामा मनग्य कमाई त छैन, नेपालमा उद्यम गरेर सन्तुष्ट हुन नसकी विदेशतिर जानेको संख्या कति छ कति, म नेपालमै केही गर्नु पर्छ भनेर यो उद्यम रोजेकी हुँ । कहिले काँही तनाव त हुँन्छ, तर अप्ठ्यारो भने छैन । ठीकै छ, यसबाट हाम्रो जीवन चलिरहेको छ, सन्तुष्ट छु ।
ई रेक्सा किन्दा कति पैसा लागेको थियो ?
मैले ई रेक्सा किन्दा ३ लाख ७५ हजार सुरुको लगानी हो । त्यतिखेर महिलाहरुलाई अलिकति छुट थियो, किन्ने पनि महिला र चालक पनि महिला भएकाले १० हजार रुपैया छुट पाएकी थिएँ । मलाई ३ लाख ६५ हजार अटो किन्दा लाग्यो । मैले करेसावारी कृषक बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाबाट मासिक किस्तामा तिर्ने गरी नयाँ ई—रिक्सा किनेकी हुँ ।
ऋण लिएर रिक्सा किन्दा गाह्रो त भएन नि?
अरुवेलामा चाहिँ होइन मलाई कोरोनाको बेलामा, अलिकति अप्ठयारो परेको थियो । कोरोनाको बेलामा र बाढीको समयमा मलाई अप्ठयारो भयो किनभने मेरो रिक्सा पनि विग्रियो, त्यस बेला मलाई एकदमै असहज भयो ।
गाडी विग्रीएर कमाउने साधन गयो भनेर डर लागेको थियो । अनि किस्ता तिर्ने पैसा पनि आम्दानी गर्न अप्ठ्यारो परेको थियो । अनि व्यवस्था गर्दै जादाँ अलिअलि मैले जुटाए, बाहिरबाट सहयोगी गर्ने मनले म जस्ता बाढीपीडितलाई सहयोग गरेको हुनाले गाडी बनाएर चलाएपछि मलाई अप्ठयारो भएन ।
अहिले आम्दानी कस्तो छ त?
मलाई जुन बेला खर्चको जोहो गर्न अप्ठ्यारो परेको थियो त्यो बेला ई रेक्साबाट मलाई सहज भयो । धेरै ठूलो अभाव, समस्याको समाधान मेरो ई रेक्साबाट नै समाधान भएको हो ।
यति बेलालाई चाहि ई रेक्साको कमाई अलिकति कम छ, तर दिदिवहिनीहरुले चलाउन खोज्छन भने महिलाहरुलाई सहयोग गर्ने मनहरु भयो भने पेसा त्यति धरासाई हुदैन पुरुषलाई भन्दा महिलालाई सहयोग गर्ने समाज भईदियो भने धरासायी हुनु पर्दैन जस्तो लाग्छ ।
तपाईंले ई रेक्सा चलाई रहदाँ समाजबाट कस्तो व्यवहार पाउनु भयो ?
मलाई सबै पक्षबाट सहयोग प्राप्त भएकै छ । सबैले प्रोत्साहन गरेको पाउँछु । मेरो सामुन्नेमा त कसैले टिका टिप्पणी गर्नु हुन्न, म टिकाटिप्पणीको पछाडि लाग्ने भन्दा पनि निरन्तर मेरो आफ्नै उद्यममा लागिरहेकी छु ।
तपाई आफू जस्तै महिलालाई व्यवसाय, उद्यममा लाग्न के भन्नु हुन्छ ?
आफूसगँ समय छ भने, मैले ई रेक्सा पेशा मात्रै भन्दिन, अरु पनि पेशा छन् । अहिलेको समयमा गर्न सक्ने धेरै काम छन् । धेरै काम मध्ये व्यवसायमा अघि बढ्न, सीप सिकेर उद्योग खोल्न सक्ने अवस्था छ । महिलाहरुले खालीसमयमा आफ्नो तरिकाले काम गर्न सक्नु हुन्छ ।
लगानी ठिक ठाउँमा लगाउन सकियो भने म जस्तै महिला उद्यमी बनेर छोरोछोरीको शिक्षा र घर खर्च सजिलै चलाउन सकिन्छ । मैले इ—रेक्साबाट आम्दानी गरे जस्तै ।
