नवलपरासी जिल्लामा वातावरणीय अवस्था, चुनौती र अवसरहरु

विचार

Home
विचार
नवलपरासी जिल्लामा वातावरणीय अवस्था, चुनौती र अवसरहरु

नवलपरासी जिल्लामा वातावरणीय अवस्था, चुनौती र अवसरहरु

नवलपरासी जिल्लामा अधिकांश भू-भाग कृषि क्षेत्र रहेको छ । कृषि क्षेत्रले कुल भू-भागको ५२.२ % भूभाग ओगटेको ICIMOD, २०२० को प्रकाशित स्रोतले देखाउंछ। वन क्षेत्रले कुल ३२.३ %, बस्ति क्षेत्रले १०.६ %, बाँझो क्षेत्रले २.३ %, वगर क्षेत्रले १.३% र जल क्षेत्रले १.२ % भूभाग ओगटेको देखिन्छ ।

भू-उपयोग	क्षेत्रफल ( वर्ग कि. मि. )	%
जल क्षेत्र	८६३	१.२
घाँसे मैदान, वन क्षेत्र, बुट्यान क्षेत्र कुल	२३४६७	३२.३
कृषि क्षेत्र	३७९६२	५२.२
बाँझो क्षेत्र	१६८५	२.३
बस्ति क्षेत्र	७७३५	१०.६
नदी किनार(बगर क्षेत्र)	९८०	१.३
कुल	७२६९२	१००%

चित्र : नवलपरासी (ब.सु.प) भू-उपयोग नक्शा स्रोत : भू-उपयोग नक्शा, ICIMOD 2019

नवलपरासी जिल्लाको जलवायु तथा मौसम

नवलपरासी (ब.सु.प) नेपालको तराई क्षेत्रमा रहेको छ । यहाँको मौसम र जलवायु १५-५० कि मि पश्चिम तर्फ रहेको भैरहवा सित मिल्दो जुल्दो छ । भैरहवाको अधिकतम तापक्रम ४३.४ डिग्री सेल्सियस र न्यूनतम तापक्रम ६ डिग्री सेल्सियस मापन गरिएको छ । यस क्षेत्रको औशत तापक्रम ३१ डिग्री सेल्सियस मापन गरिएको छ । यस क्षेत्रको औशत बार्षिक वर्षा ११७४ मि.मि. रहेको छ र अधिकांश वर्षा मनसुन सिजनमा हुने गर्दछ ।(स्रोत : जल तथा मौसम विभाग, बबरमहल )

भू-बनोट

नवलपरासी (ब.सु.प)को भूबनोट अनुशारको भू-गर्व रहेको छ । जिल्ला को मुख्य भू-बनोट समथर रहेको छ भने चुरे पहाडका निम्न देखि उच्च स्लोपका क्षेत्र समेत रहेका छन् । तलको चित्रले जिल्लाको भू-बनोट देखाएको छ ।

LP= plain, LF=low gradient footslope, LV=valley floor , TH= high gradient hill
चित्र : नवलपरासी (ब.सु.प) भू-बनोट नक्शा स्रोत : ICIMOD, 2019

नदी नाला तथा जल स्रोत

यस जिल्लामा प्रायजसो चुरे क्षेत्रबाट सिर्जना हुने खोलाहरु रहेका छ । जिल्लाको पूर्वी दक्षिण सिमानामा गण्डकी नदीको सिंचाई प्रणाली समेत रहेको छ । यस जिल्ला का मुख्य नदी/खोला हरुमा नारायणी नदी, भलुही खोला, सोमनाथ खोला, तुरिया खोला, रहका छन् । जिल्ला भित्रको नदी/खोला प्रणाली तलको चित्रमा देखाइएको छ ।

चित्र : नवलपरासी (ब.सु.प) जलसंचार नक्शा स्रोत : ICIMOD, 2019

४.२ सामाजिक -आर्थिक वातावरण

आर्थिक वर्ष २०८०-८१को विभिन्न समयमन परिक्षण गरिएको खोलाको पानीमा देहाय बमोजम गुणस्तर रहको पाइएको छ ।

घरधुरी र स्वामित्वको प्रकार

नवलपरासी (ब.सु.प) जिल्लामा रहेका कुल ३८६८६८ जनसंख्या ८२७०९ घरधुरीमा बसोबास गर्दछन् ।नवलपरासी (ब.सु.प) जिल्लामा रहेका कुल ८२७०९ घरधुरीमध्ये आफ्नै घर भएका घरधुरी ७७५१८ रहेका छन् भने भाडा र संस्थागत स्वामित्व भएका क्रमशः ४२५६ र २६० रहेका छन्

कुल घरधुरी	स्वामित्वको प्रकास
कुल घरधुरी	आफ्नै	भाडाको	संस्थागत	अन्य
८२७०९	७७५१८	४२५६	२६०	६७५

खाना पकाउन प्रयोग हुने इन्धन

खाना पकाउन 41 % जनसंख्याले दाउरा प्रयोग गर्छन् भने ५६% जनसंख्याले LPG प्रयोग गर्दछन।प्राय जसो जाडो मौसममा दाउराको प्रयोग बढ्ने गर्दछ ।

कुल	खाना पकाउन प्रयोग हुने इन्धन
कुल	दाउरा	LPG	विद्युत	गुइठा	बायो ग्यास	मट्टीतेल	अन्य
८२७०९	३४१६८	४६५६३	५१३	३८७	९३९	३६	१०३

खानेपानीको स्रोत

कुल घरधुरीमध्ये ५१% घरधुरीले अझै पनि ह्याण्डपाइपको पानी पिउने तथ्यांक राष्ट्रिय जनगणना , २०७८ ले देखाउंछ । घरमै खानेपानीको धारा जडान भएको घरधुरी २५४२७ रहेका छन् । घर बाहिरको धाराबाट पानी प्रयोग गर्ने ९८४३ रहेका छन् ।

कुल
कुल	घर भित्रैको धारा	घर बाहिरको धारा	ह्यान्डपम्प	ढाकिएको कुवा	नढाकिएको कुवा	मूलको पानि	खोल्सीको पानी	जाल/बोतल	अन्य
८२७०९	२५४२७	९८४३	४२५९९	२८१	६३२	१६१७	१४०	१७८१	३८९

वातावरणीय प्रदुषण उच्च रहेका स्थान हरु

वायु प्रदुषण प्राय उच्च रहने स्थान हरु

पूर्व-पश्चिम राजमार्ग क्षेत्र
सुनवल ७ – ज्यामिरे , सुनवल १ – सुनवल
रामग्राम ६ – पोखरापाली
रामग्राम १० – नदुवा
रामग्राम १५- सुक्रौली
रामग्राम ११- जमुवाड
रामग्राम १२- पठखौली
सुस्ता, कुडिया

चित्र : वायु प्रदुषण उच्च देखिएका स्थानहरु

सतही पानी प्रदुषण प्राय उच्च रहने स्थान हरु

झरही खोला (रामग्राम वडा नं १ क्षेत्र )
सोमनाथ खोला ( सुनवल-६)
भलुही खोला ( रामग्राम -१७)
हकुई पुलचोक क्षेत्र , हकुई पेपर मिल क्षेत्र , तुरिया खोला
कचहरा खोला ( सुनवल ७)
हुलासी खोला ( सरावल-३)

ध्वनिको तह प्राय उच्च रहने स्थान हरु

रामग्राम १० हकुई क्षेत्र
सुनवल ७ ज्यामिरे क्षेत्र
रामग्राम ११ रानीपाकड –जमुवाड क्षेत्र
रामग्राम १२ र १३ पट्खौली-पाडाटिकट क्षेत्र
रामग्राम ६ पोखरापाली क्षेत्र
राजमार्ग क्षेत्र

वातावरणीय प्रदुषण रहेका स्थानहरु

रामग्राम १० हकुई क्षेत्र
सुनवल ७ ज्यामिरे क्षेत्र
सुनवल १ सुनवल क्षेत्र
रामग्राम ११ जमुवाड क्षेत्र
रामग्राम १२ र १३ पट्खौली-पाडाटिकट क्षेत्र
रामग्राम ६ पोखरापाली क्षेत्र
राजमार्ग क्षेत्र

नवलपरासी जिल्लाको वातावरण प्रदुषण हुने कारणहरु

उद्योगले अत्याधीक मात्रामा भूमिगत पानी दोहन गरेको
वन जंगलमा जानाजान आगलागी लगाउने बढ्दो प्रवृति
हिउँदे बाली गहुँको ठेट्नामा आगो लगाउने चलन
प्रदुषणको प्रकृति र फैलावाट हेरी कारवाही गर्ने स्पस्ट कानुन नभएको
सरसफाई अभियान समुदायमा हस्तान्तरण हुन नसकेको
उद्योगीले CSR अन्तर्गत अनिवार्य खर्च गर्नु पर्ने रकम नगरेको
उद्योगले IEE प्रतिवेदनमा उल्लेखित व्यवस्था परिपालना नगर्दा समेत सम्बन्धित निकायले कारवाहीको दायरामा ल्याउन नसकेको

वातावरण संरक्षणका लागी गर्न सकिने प्रयास हरु

स्थानीय तह आफैले कानुन बनाएर उद्योगको प्रदुषण नियन्त्रण गर्न दण्ड र जरिवाना गर्न सक्ने
जिल्ला सदरमुकाम छेउ-छाउनै अत्यधिक प्रदुषण हुने भएकोले गृह प्रशासनले सजिलै अनुगमन गर्न सक्ने
प्रदुषण परिक्षण र वातावरणीय अध्ययन गर्ने अनुभबी विज्ञहरु जिल्लामै उपलब्ध रहेकोले काठमाडौं धाउन नपर्ने
कानुनले तोकेको CSR अन्तर्गतको रकम उद्योगले उचित स्थानमा खर्च गर्दा प्रदुषणको प्रभाव समेत कम हुने
Clean Technology लाई प्रोत्साहन गर्ने स्थानीय तहले कानुन बनाउन सक्ने

नगर स्तरीय प्रदुषण नियन्त्रणका अन्य उपाय

मुख्य बजार क्षेत्रमा फोहोर पानी प्रसोधन केन्द्र स्थापाना गरी सहरी खोलाको पानी सफा बनाउन सकिने
खानेपानी सुरक्षाको प्रत्याभूति दिलाउने उपभोक्ता समितिले वितरण गरेको पानीको मासिक रुपमा परिक्षण गर्ने कार्यविधि स्थानीयतहले बनाउन पर्ने
सुर्तीजन्य पदार्थको खोल जथाभावी फाल्दा जमिन प्रदुषण बढ्दो भएकोले सुर्तीजन्य पदार्थ बेच बिखनमा बन्देज लाउन पर्ने
खोलामा नदिजन्य पदार्थको उत्खननले निम्त्याउने Local Pollution नियन्त्रण गर्न थप कडाई गर्नु पर्ने